Geçmişten Kopamamak

Atalarımızın dini olan Kök Tengri dininden İslamiyet’e geçişimiz yüzyıllar öncesine dayansa da toplumumuzda Şamanizm’in etkileri halen devam etmektedir. Şamanizm bir inançtır. En eski dinlerden biri olan şaman inancı insanlığın ilk oluşturduğu sistemlerden biri olarak kabul edilir. Çoğumuz İslam adeti olarak düşündüğü ama İslam’la alakası olmayan birçok şaman adetini bilmeden yaşatıyoruz. Bilmeden yaşattığımız en yaygın olan şaman adetlerimiz nazar boncuğu, ölen kişinin helvasının kavrulması yemek verilmesi, kırmızı kurdele, kurban kanını alnının ortasına sürmek ve Allah’ın yukarda olmasıdır. Nazar Kuran’da ayetlerinin Sünni alimlerin yorumlamalarında karşımıza çıksa da nazar boncuğunun İslami kerameti yoktur. Kem gözlerden koruduğuna inanılan nazar boncuğu Şamanizm’de kötülüklerden koruyan güçlü bir tılsım olarak kabul edilmiştir.

Türk halk inancında Albıs (Alkarısı) mavi boncuktan çok korkmasından ötürü taşıyana zarar veremediği düşünülürdü. Alkarısı Türk, Anadolu ve Altay halk inancında lohusa dönemindeki kadınlara ve atlara musallat olduğuna inanılan yaratıktır. Kırmızı kurdele geline takıldığında bekareti temsil ettiği söylenir fakat kökeninde şaman adeti yatmaktadır. Kırmızı kurdele lohusa kadınlara, nişan merasimlerinde ve gelinin beline takılması hep uğuru, kısmeti ve kötü ruhların şerrinden koruduğuna inanılır. Kurban kanını alnının ortasına sürmek ise İslam dışı uygulamadır. Şamanizm’de Kök Tengri’ye ibadet sırasında sunulan kurbanın kanı alına sürülmesi şaman adetidir. Allah yukarda inancı ise yüzyıllar geçmesine rağmen Şamanizm’den kopamadığımızın en belirgin göstergesidir. İslam’da Allah yukarda değil mekandan ve zamandan münezzehtir.

En son yaygın şaman adetimiz ölümlerden sonra helva kavurup yemek verilmesi ise İslami olarak yasak veya tavsiye edilmeyen bir uygulama olmadığı için Türklerin İslamiyet’e geçişinden sonra İslam coğrafyasına yayılmıştır. Bu gelenek ise, Şamanların yuğ törenlerinden kalma bir ritüeldir. Yaygın geleneklerin yanı sıra yaygın olamayan adetlerimiz bölgeden bölgeye uygulanıp uygulanmaması değişen adetlerimiz ise şunlardır

Boş eve girerken selam vermek

Türbe yaptırmak, ziyaret etmek ve türbede mum yakmak

Sağ ayakla eve girip çıkmak

Kurşun dökmek

Geceleri tırnak kesmemek

Ateşe su dökmemek

Gösterişli mezar yaptırmak

Tabutu sokaklarda gezdirmek

Yolculuğa çıkan kişinin arkasından su dökmek

Ölünün üzerine bıçak koymak

Tahtaya vurmak

Eskiden beri süre gelen geleneklerin alışkanlıkların ve inançların yepyeni bir inanç sisteminde bile halen varlığını sürdürebilmesi oldukça şaşırtıcı bir durumdur. Bazı davranış biçimlerinin ve geleneklerin toplumda ne kadar kökleştiğini gösterir.

Kaynakça:

https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Alkar%C4%B1s%C4%B1

https://www.milliyet.com.tr/egitim/samanizm-nedir-kisaca-samanizm-inanci-ile-ilgili-bilgiler-6421395