BUNLARI BİLİYOR MUYDUN?

Günümüzde sık sık kullanılan doğrular toplum çıkarlarına göre değişen sözlerden bahsedelim. Bunların çoğu çok tasvip edilmeyen bir atasözü olarak akıllarda yanlış kalıplaşmıştır.

“Baldız baldan tatlıdır”

Burada bilinen yanlış “baldız” değil, aslında “daldız” olmasıdır. “Baldız” kelimesi gelinin kız kardeşine verilen bir terimdir. “Daldız” kelimesi bu atasözü içinde aslında “petekten bal almak için kullanılan demir kepçe, bıçak” anlamında kullanılmak istenmiş. Özellikle çocukların bunu yalamayı sevmesinden dolayı baldan tatlı olduğu söylemi ortaya çıkmıştır. Baldıza övgü, iltifat olarak söylenen bir ifade iken günümüzde ahlaki olarak sapkın hale gelmiştir.

 “Eşek hoşaftan ne anlar” 

Doğrusu “hoş laf” tır. “Eşek hoşaftan ne anlar” atasözünde, “hoş laf” ifadesi, güzel sözlerin ve anlamlı  ifadelerin değerini vurgularken, “hoşaf” ise genellikle tatlı bir yiyecek anlamında kullanılır. Bu atasözü, bazı kişilerin ya da varlıkların güzel sözleri anlamaktan yoksun olduğunu belirtir. Yani, hoş lafın anlamını kavrayamayanlar için bu tür ifadelerin bir değeri yoktur. Sonuç olarak “hoş laf”, iletişimde derinlik ve anlam arayışını simgelerken, “hoşaf” bu bağlamda yetersiz kalır.

“Ateş olsa cürmün kadar yer yakar”

“Cürüm” kelimesi, genellikle “suç” veya “kabahat” anlamında kullanılır. Bir kişinin yasalar veya ahlaki kurallar çerçevesinde yaptığı yanlış bir eylemi ifade eder. Ayrıca “cürüm” kelimesi, bazı bağlamlarda “hata” ya da “yanlış” anlamında da kullanılabilir. Oysa ki “cirim” kelimesi, bir kişinin fiziksel büyüklüğünü veya varlığını ifade eder. Bu kelimenin kullanılmasıyla bir şeyin gerçek etkisinin, görünüşteki büyüklüğünden daha fazla olabileceğini anlatır.

“Göz var nizam var”

Doğrusu “izam” olmalıdır. “Göz” kelimesi, gözle görülür olanı belirtirken, “izam” kelimesi anlamak, kavramak veya bir durumu doğru bir şekilde değerlendirmek anlamına gelir. “Nizam” kelimesi düzen, sistem veya tertip anlamına gelir. Sonuç olarak “izam” bir şeye sadece yüzeysel bakarak değil, içsel anlamında ve bağlamına göre değerlendirmenin doğru olduğunu vurgular.