TARİHİN EN BÜYÜK SALGINLARI

Dünya tarihinde birçok defa salgınlar yaşanmış, milyonlarca insanın ölümüyle neticelenmiştir. Tıbbın günümüzdeki kadar gelişmemiş olması, karantina uygulamalarının olmaması ölüm sayılarını çoğaltıyordu. Burada geçmişten günümüze en büyük salgınlar gösterilmektedir. Bu salgınlardan çoğu veba, grip, kolera, tifüs gibi hastalıklardır.

Veba : Bakteriyel enfeksiyonlar arasında en ciddi olanlarından bir tanesidir. Oldukça tehlikeli olan veba, bulaşıcı olmasının yanı sıra ölümcül bir hastalıktır. Antibiyotiklerin geliştirilmesi ve yaygınlaşması ile birlikte son dönemlerde yok olmaya başlamıştır.

Grip : Grip influenza adı verilen virüs tarafından meydana gelen; 39 derece ateş, şiddetli kas ve eklem ağrıları, halsizlik, titreme, baş ağrısı ve kuru öksürük gibi belirtilerle ortaya çıkan bir hastalıktır.

Kolera : Doğal afetlerden etkilenen ve savaşan toplumlar ile yoksul kalabalık gruplarda kolayca yayılarak ölümcül etkilere neden olan kolera hastalığı, vibrio cholerae bakterisinin ince bağırsakta oluşturduğu bir enfeksiyondur.

Tifüs : Lekeli Humma olarakta bilinmektedir. Çeşitli türdeki haşerelerin kişiyi ısırması sonucunda ortaya çıkan bir hastalık türüdür. Tifüs hastalığına, rickettsie ve prowezekil adında bir bakteri türü neden olmaktadır. Tifüs bitler, pireler veya akarlar tarafından yayılan bulaşıcı bir hastalıktır.

1. Justiniaus Vebası

541 yılında Konstantinopol’de, İmparator Jüstinyen tahtta otururken Avrupa’da başlayan bir salgın önce Mısır’a oradan Filistin’e, Suriyeye ve oradan da Anadolu’ya ulaştı. Jüstinyen Konstantinapol’a tüm giriş çıkışları kapattıysa da salgın hastalık askeri birliklerin şehre getirdiği malzemeler arasında yer alan fareler yoluyla girdi. Bir hafta içinde veba şehirde hızla yayıldı ve ölümler başladı. Sarayın çevresi askeri birliklerce karantinaya alındı. Bu karantinaya tarihteki ilk karantina denilebilir. Hatta mezar yerleri dolunca, ölüler denize atılmaya başlandı. Hastalık zamanla kendiliğinden yok oldu ancak Bizans İmparatorluğu nüfusunun yüzde 40’ını kaybetti ve salgından başka devletlerde belli oranlarda nüfuslarını kaybetti. Salgın Avrupa tarihini kökten değiştiren gelişmelerin yaşanmasına vesile olmuştur.

2. İspanyol Gribi (1918-1920)

Birinci Dünya Savaşı’nı takip eden yıllarda 500 milyon insana bulaşan H1N1 influenza virüsü, neden olduğu yüksek ateş ile dünya genelinde 50 ila 100 milyon arasında sağlıklı insanın ölümüne neden oldu. Bu sayı birinci ve ikinci dünya savaşlarında ölen insan sayısının toplamından kat kat daha fazladır.

Bu virüsü diğerlerinden ayıran şey, saldırdığı bünyenin bağışıklık sistemi ne kadar güçlüyse ateşin de o kadar yüksek meydana gelmesiydi. İspanyol Gribi tarihteki en büyük felaketlerden biri olarak kayıtlara geçmiştir.

3. HIV (AIDS) Virüsü

20. yüzyılın ortalarında maymunlardan insana geçtiği anlaşılan HIV virüsünün saptanabilen ilk örneği 1959’da Kongo’da görüldü. Ne var ki, teşhisi ve adı ancak 1980’lerde konuldu. Son 30 yılda 36 milyon insanın hayatına mal olan virüsü kesin tedavi edebilecek bir çözüm hala bulunmuyor. Sadece önlem almak ve hastalığa yakalandıktan sonra ömür boyu ilaç tedavisi kullanmak gerekmektedir.

4. Kara Veba (Kara Ölüm)

 İnsanlık tarihinin en ölümcül salgınlarının başında “Kara ölüm” olarak da nitelendirilen veba salgınları geliyor. Tarihteki veba salgınları Atina, Antoninus, Kıbrıs, Justinianus gibi isimlerle değişik tarihlerde patlak verdi ve milyonlarca insanın ölümüne yol açtı. Veba salgınlarının en büyüklerinden biri 75 ila 100 milyon insanı öldürdüğü tahmin edilen Kara Veba Salgını oldu. 1347-1351 yılları arasında Avrupa’da büyük yıkıma yol açan veba salgını, Asya’nın güney batısında başlayarak 1340’lı yılların sonlarında Avrupa’ya ulaştı. Salgına Yersina pestis adlı bakterinin yol açtığı düşünülmektedir.

5. Cocoliztli Salgınları

16. Yüzyılda Meksika’nın olduğu bölgede görülen birkaç farklı hastalığın aynı dönemde oluşmasıyla yaşanmış salgın felaketi ‘cocoliztli salgınları’ olarak anılıyor.Bugün yapılan incelemeler sonucunda balıklarda bulunan salmonella bakterisi kaynaklı olduğu düşünülen salgınların 1520 – 1576 yılları arasında toplamda 15 milyona yakın insanı öldürdüğü, Maya uygarlığı için sonun başlangıcı olduğu ve yıllar içerisinde günümüz Venezuela’sından Kanada’ya kadar yayıldığı sanılıyor.

6. Rus Gribi (1889-1890)

Yine griple karşı karşıyayız. Bu sefer Rus gribi olarak ortaya çıkan hatalık Hong Kong’daki gibi 1 milyon insanı öldürdü. Bu sayıya sadece 1 yılda ulaştı. Grip deyip geçmeyin, normal hali bile her gün binlerce insanın hayatına mal olabilmektedir.

7. Modern Veba (1894-1903)

Veba günümüzde azalsa da bir zamanlar insanoğlunun korkulu rüyasıydı. Üçüncü defa ortaya ilk olarak Çin’in Yunnan bölgesinde 1850’lerde ortaya çıkmış, 1894’te Hong Kong’a sıçramasının ardından tüm dünyaya yayılmıştır ve 10 milyon insanı öldürmüştür.

8. Birinci Dünya Savaşı sırasındaki Tifüs Salgını

1914 – 1918 yılları arasında Tifüs bakterisini taşıyan bitlerin neden olduğu salgın savaşın beraberinde getirdiği bir olguydu. Avrupa ve Asya’da 25 milyon kişi hastalandı ve özellikle Sovyetler Birliği ülkelerinde 3 milyona yakın insan hayatını kaybetti. Batılı ülkeler salgına neyin neden olduğunu daha hızlı anladı ve bitlerden kurtulmak üzere önlemler alındı. Doğu ülkeleri ise daha geç önlem aldı ve bu nedenle dünyanın bu kısmında çok daha fazla sayıda insan hayatını kaybetmiştir. Ayrıca Napolyon’un hayallerini 1812 yılında yok eden salgın hastalıktır! Fransız İmparatoru Napolyon Bonapart, 1812 yılında, yüzbinlerce askeriyle birlikte  Rusya topraklarına girdi. Ancak tifüs salgını, Napolyon’un hayallerinin yıkmaya yetmiştir.

9. Altıncı Kolera Pandemisi (1899-1923)

Kolera hastalığı dediğimiz gibi çok fazla insan hayatını kaybetti. Hindistan’da ortaya çıkmış, daha sonra Ortadoğu, Kuzey Afrika, Doğu Avrupa ve Rusya’ya yayılmıştır. 1 buçuk milyon kişinin hayatına mal olmuştur.

10. Amerikan yerlilerinin suçiçeği ile karşılaşması

15. yüzyılda Avrupalılar yeni dünyayı keşfetti. Amerika kıtasındaki yerliler ile temas eden Avrupalı kaşifler beraberlerinde getirdikleri virüs ve bakterileri buradaki insanlara bulaştırdılar.

Suçiçeği hali hazırda Avrupa’nın üçte birini öldürmüştü ancak bağışıklık sistemleri Avrupalılar gibi gelişmemiş olan ve ilaçları da yetersiz kalan Amerikan yerlilerinin hiçbir şansı yoktu. Milyonlarca insan öldü ve o dönem yerli nüfusun yüzde 90’ı yok oldu. Bu durum Amerika kıtasının Avrupalılarca kolonileştirilmesini son derece kolaylaştırdı. 19.yüzyılın başına kadar toplamda her iki Amerikan yerlisinden biri Avrupa’dan gelen hastalıklar nedeniyle ölmüştür.

11. Koronavirüs Pandemisi (2019- … )

1 Aralık 2019 tarihinde Çin’de ortaya çıkan virüs salgını. Daha önceki yıllarda farklı korona virüslerde ortaya çıkmıştır. İlerleyen zamanlarda Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya-Pasifik’te yer alan çeşitli ülkelerde yaşanan virüs vakaları görülmeye başlandı. Ölümlerden ve vaka sayılarından dolayı asıl merkezi şuan avrupa olmuştur. 4 Nisan 2020 itibarıyla dünyada 1 milyon 123 bin toplam vaka iyileşme rapor edilirken toplam ölüm sayısıda 60 bin’i geçmiştir. Ülkemizde de 4 Nisan itibariyle vaka sayısı 23.934 ve ölüm sayısı 501 olmuştur.

Kaynakça ; https://www.milliyet.com.tr/tarihin-en-buyuk-salginlari-molatik-14529/https://tr.euronews.com/2020/02/16/tarihteki-en-olumcul-salginlar-hangileriydi-neden-olustular-ve-nasil-sona-erdiler

Nuri Can Semiz

Merhaba, ben Nuri Can Semiz. Karadeniz’in başkenti olan Samsunluyum. Üniversiteye kadar olan  hayatım Samsun’da geçti. Karadeniz Teknik Üniversitesi Harita Mühendisliği 4.sınıf öğrencisiyim Coğrafya ile ilgilenmeyi aşırı derecede önemsiyorum. Tarih ve müzik ile ilgilenmeyi seviyorum.