Bir Oyuncak Hikayesi

İnsanoğlu doğası gereği her dönemde bir uğraş bulmuştur. Bu durum ilk dönemlerde hayatı
kolaylaştırmak için başlasa da kendilerini geliştirerek farklı alanlara da yönelmişlerdir. Örneğin Eski
Çağ dönemlerinden Paleolitik Dönemde insan avcı-toplayıcı ve göçebe bir hayat sürerken daha
sonraki dönemlerde hayatı kolaylaştırmak amacıyla üreticiliğe geçmişlerdir. Bu gelişime ve üreticiliğe
örnek olarak, oyuncağın tarihsel evrimleşmesine gelin hep birlikte bakalım.

Oyuncakların tarihi, antik çağlara kadar dayanmaktadır. İlk olarak Neolitik dönemde ortaya çıkan
seramik elle, çarkla ve kalıpta olmak üzere üç farklı şekilde biçimlendirilmiştir. Bu seramiklerin ilk
örneklerine İran, Ürdün ve Irak’ta rastlanılmıştır. Seramiklerin şekillendirilmesi başlangıçta kaplar,
çanak- çömlek gibi aletlerle başlamıştır bunun yanı sıra bazen kiremit bazen de uzay aracının bir
parçası olmuştur. Daha sonra bu durum tarihsel süreç içerisinde evrilerek seramik arabalar, bebekler,
yemek takımları gibi oyuncaklar için de kullanılmaya başlanmıştır. Tarihteki ilk oyuncak ise yapılan
arkeolojik kazılar sonrasında Mardin Kızıltepe’de bulunan oyuncak arabadır. Daha sonra Eski Mısır’da
çocukların yapmış olduğu tahtadan atlar, taştan, kilden ya da kurutulmuş meyveden yapılan bilyeler
gözümüze çarpmaktadır. Bugün hala her renkten ve çok renkli plastik toplara kadar giden bilyeler
dünyanın her tarafında çocukların en sevdiği oyuncak olarak bilinir…

Her dönem yeni oyuncaklarla karşılaşıyoruz. Mesela Osmanlı Devleti döneminde ahşaptan yapılan
tek çınçınlı araba, cambaz, saltanat kayığı, aynalı beşik, şehzade arabası, dönme dolap, darbuka ve
topaç gibi oyuncakları görüyoruz. Döneminin en sevilen oyuncakları olan Osmanlı oyuncakları,
Anadolu’da ‘Eyüp Oyuncakları’ şeklinde bilinmektedir. Aynı zamanda bu oyuncaklar Evliya Çelebi’nin
Seyahatnamesine konu olmuştur. Günümüzde Eyüp Sultan’da ‘Geleneksel Eyüp Oyuncakçısı’ Osmanlı
oyuncaklarını birebir yaparak bir kültürü yansıtmaya çalışmaktadır.

Hem ülkemizde hem dünyada buna benzer birçok oyuncak müzesi bulunmaktadır. Örneğin dünyada
Rusya, Milano, Japonya, İngiltere ve Fransa gibi ülkelerde bulunan oyuncak müzeleri fazlasıyla ilgi
görmektedir. Ülkemizde ise Ankara Beşevler’de, İzmir Konak’ta ve Antalya Muratpaşa’da oyuncak
müzeleri bulunmaktadır. Bu müzelerimizin yanı sıra bizim için önem arz eden iki farklı müzemiz daha
bulunmaktadır. Bunlardan biri, Gaziantep Şahinbey’de bulunan Oyun ve Oyuncak Müzesi, içerisinde
yer alan Mağara Galerisi ve Dünya Çocukları Konseptiyle diğer müzelerden farklı bir konuma sahiptir.
Bir diğeri ise İstanbul Göztepe’de bulunan Toy Museum, dünyada Çocuk ve Oyuncak Müzeleri
kurulmasına öncülük etmiştir.

Hemen hemen insanlık tarihi kadar eski bir tarihe sahip olan oyuncakların hepimiz için ayrı bir yeri
vardır. Çocukluğumuzdan kalan ayıcık, bebek, araba ve dahası. Kurulan bağ hiçbir zaman değişmez.
Bazen dost, bazen sırdaş…