Denetimli Serbestlik

Denetimli Serbestliğin ortaya çıkışı:

Modern hukuk öncesi dönemlerde ceza bir infaz ya da öç alma biçimiydi. İnsanlar işledikleri suçlara göre asılır, giyotinle öldürülür ya da işlenilen suça karşılık gelen ceza ile cezalandırılırlardı. Bu yöntemler aslında bireyin, cezasını çektikten sonra topluma yeniden adapte olmasını olumsuz yönde etkilemiştir. Aynı şekilde verilen cezalar bireyin tekrardan suç işleme davranışının önüne geçmemiştir. O dönemlerde hümanizm düşüncesi, oldukça karşı gelinen ve lekelenmiş bir görüştür. 19. yüzyılda hümanizme karşı bakışın değişmesi, sosyal, psikolojik ve felsefi düşüncelerin filizlenmesi, sosyal problemlere cevap arayışı cezanın uygulanma biçimine karşı bakışı da değiştirmiştir. Verilen cezaların suçlunun ıslahı konusunda yeterli olmadığı ve bireyin topluma kazandırılması durumunda yetersiz kalındığı görülmüştür. Bu noktada denetimli serbestlik alternatif bir ceza infaz biçimi olarak ortaya çıkmıştır. Bu uygulamanın ortaya çıkışı modern döneme dayanır. Orta çağ döneminde yeterli fikir özgürlüğü bulunmadığı ve başkaldırıların bastırıldığı bir dönem olduğu için bireyi önceleyen bir sistem bulunmamaktadır. Modern dönemde köklü fikir değişiklikleri sayesinde bireyi topluma tekrar kazandırma konusunda denetimli serbestlik olumlu yönde bir uygulama olmuştur. Denetimli serbestlik ilk olarak ABD ve İngiltere’ de, birbirlerine yakın tarihlerde ortaya çıkmıştır. Fakat denetimli serbestliğin şu anki tanımıyla ilk tanımı arasında farklılıklar vardır. İlk tanıma baktığımızda insanı özgür bırakan bir sistemden ziyade, temel amaç suçluyu ıslah etmek ve halkın korunmasını sağlamaktır. Osmanlı döneminde denetimli serbestlik adı altında olmasa da farklı isimlerde bu tarz uygulamalar görülmüştür. Nefy cezası, kalebentlik cezası ve şahsa kefalet örnek olarak verilebilir. Günümüzde Türkiye’de ise denetimli serbestlik 2005 yılında yürürlüğe girmiştir.

Peki nedir Denetimli Serbestlik?

Denetimli serbestlik şüpheli, sanık veya hükümlünün yasa tarafından belirlenen deneme süresinde, toplum içinde denetim ve takibin yapılmasıyla iyileştirilip topluma kazandırılması amacıyla yapılan her türlü hizmet ve kaynakların sunulduğu alternatif bir ceza infaz sistemidir. Bu sistem insan haklarına saygı, dürüstlük ve kararlılık çerçevesinde aşağılayıcı, onur kırıcı veya küçük düşürücü davranışlardan uzak duran bir yaklaşımı benimseyerek ceza adalet sisteminin önemli bir parçası haline gelmiştir. Denetimli serbestliğin farklı bir tanımı olarak hükümlünün, sosyal yaşamdan uzaklaşmadan cezasını çekebilmesi denilebilir. Bu yolla topluma uyum sağlama yetisinin gelişmesi için ihtiyaç duyduğu desteği bir plana ve mahkeme tarafından konulan kurallara uygun bir biçimde sınırlı bir sürede almasını amaçlamaktadır. Bu süre de yine mahkeme tarafından belirlenmektedir.

 Hukukumuzda denetimli serbestlik yasası adlı bir kanun bulunmamaktadır. Denetimli serbestlik tedbiri, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da düzenlenmiştir. Kanunun ilgili hükümleri ve getirilen düzenlemeler sebebiyle uygulamada denetimli serbestlik yasası olarak bilinmektedir. Denetimli serbestlik tedbiri, 5275 sayılı Kanunun 105/A maddesinde ele alınmıştır ve bu sistemin süresi 2 yıldan oluşmaktadır.

Denetimli serbestlik uygulamasından her hükümlü yararlanamamaktadır. Hükümlünün açık ceza infaz kurumunda bulunması, iyi halli olması, koşullu salıverilmesine 1 yıldan az süre kalması ve hükümlünün veya avukatın talepte bulunması gerekir. Eğer kasten adam öldürme, devlet sırlarına ve cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar gibi büyük ve ağır suçlar işlenmişse hükümlü denetimli serbestlikten faydalanamaz.

Denetimli serbestliğin eğitim ve iyileştirme çalışmaları nelerdir?

Denetimli serbestlik kapsamında, cezaları toplum içinde infaz edilen yetişkin ve genç/çocuk yükümlülere tespit edilen risk ve ihtiyaçları doğrultusunda eğitim ve iyileştirme çalışmaları yürütülmektedir. Bu çalışmalar; bireysel görüşmeler, grup çalışmaları, seminerler ve boş zamanların yapılandırılması faaliyetleri ile yükümlülerin topluma yeniden kazandırılması ve var olan kötü alışkanlıklardan kurtulması amaçlanır. Bu faaliyetler sosyolog, psikolog, denetimli serbestlik uzmanları ve alanında uzman kişiler tarafından uygulanır.